İzmir Buca’daki Süleyman Şah Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi’nde görev yapan görme engelli tarih öğretmeni Hakan Doğanay, yaşadığı mağduriyete dikkat çekmek amacıyla 3 Aralık 2024 Dünya Engelliler Günü’nde okul önünde tek başına eylem yaptı. Doğanay, aylarca Braille alfabesiyle hazırlanmış ders kitaplarına ulaşamadığını belirterek, “Ben görme engelliyim ve Braille alfabesiyle hazırlanan kitaba ulaşamıyorum. Bu kitaba ulaşmak benim hakkım.” diye konuştu.
TİHEK “ayrımcılık” dedi
Yaklaşık bir buçuk yıl süren hukuk mücadelesinin ardından Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu (TİHEK), Doğanay’ın başvurusunu haklı bularak Millî Eğitim Bakanlığı’nın engellilik temelinde ayrımcılık yasağını ihlal ettiğine oy birliğiyle karar verdi.
Kararda, Braille alfabeli ders kitaplarının eğitim-öğretim yılı başlamadan önce hazır edilmemesi, görme engelli öğretmenin ders materyallerine erişiminin kişisel dilekçelere ve uzun bürokratik süreçlere bırakılması, eğitim yılının önemli bir bölümünde kitapsız ders anlatmak zorunda kalması ve engelli olmayan öğretmenlerin karşılaşmadığı ek yüklerle mücadele etmek zorunda bırakılmasının ayrımcılık oluşturduğu vurgulandı.
“Erişilebilirlik kamu yükümlülüğüdür”
Kararda ayrıca, erişilebilirliğin sonradan değil önceden planlanması gereken bir kamu yükümlülüğü olduğu belirtilerek, Braille ders kitaplarının öğretmenin bireysel başvurularına bağlı ve gecikmeli şekilde sağlanmasının kabul edilemez olduğu ifade edildi.
Hem ceza, hem tavsiye
TİHEK, Anayasa’nın eşitlik ilkesini düzenleyen 10’uncu maddesi ile Birleşmiş Milletler Engelli Hakları Sözleşmesi hükümlerine atıf yaparak ayrımcılık yasağının ihlal edildiğine karar verdi ve Millî Eğitim Bakanlığı Destek Hizmetleri Genel Müdürlüğü hakkında 50 bin TL idari para cezası uygulanmasına hükmetti.
Kurum ayrıca, 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun kapsamında erişilebilirliğin yalnızca fiziksel düzenlemeleri değil, bilgiye, eğitim materyallerine ve mesleki araçlara eşit ve bağımsız erişimi de kapsadığına dikkat çekerek, Braille ders kitaplarının her eğitim-öğretim yılı başlamadan önce, bireysel başvuruya gerek kalmaksızın hazır edilmesi yönünde Millî Eğitim Bakanlığı’na tavsiyede bulundu.
